Tartışılması Düşünülen Konular

İnternet Kaynakları

E-Posta: oik72@oik8.dpt.gov.tr

Raportörler

Üyeler

          VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlık çalışmaları çerçevesinde oluşturulan " Kamu Mali Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması ve Mali Saydamlık " Özel İhtisas Komisyonunun, " Parlemtonun Bütçe Denetim Sürecinde Etkinliğinin Artırılması " Alt Komisyonu 14 Aralık 1999 tarihinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı 11. Kat Toplantı Salonunda saat 15:30’da Aziz Konukman, ihtisas komisyonu koordinatörü H.Hakan Yılmaz, raportör Hatice Engür, ve üyeler Bayram Barun, Yaşar Methibay, Emine Kızıltas, Habip Kocaman, Cem S. Aral’ın katılımıyla toplanmıştır. Katılımcılar toplantıya ve alt komisyon çalışmalarına esas teşkil edecek aşağıdaki çalışma planı üzerinde mutabakata varmıştır.
 
 

1.GİRİŞ

2.DÜNYADAKİ SON GELİŞMELER

3.TÜRKİYEDE'Kİ MEVCUT İŞLEYİŞ
 

3.1 PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU VE DİĞER KOMİSYONLAR

3.2 TBMM GENEL KURULU

3.3 BÜTÇENİN YÜRÜTÜLÜP UYGULAMASINDA PARLAMENTO VE YÜRÜTME ORGANI 

Mevzuatta yer alan ancak fiili durumun farklı olması veya mevzuatta öngörülmeyen ancak parlamenter bütçe denetim sürecinde etkinliği arttırabilecek öngörüleri içeren bir çalışma yapılacaktır.
 

4.1 PLAN, PROGRAM VE KURUM HEDEFLERİNDEKİ GERÇEKLEŞMELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

4.2 PARLAMENTO ADINA YAPILAN DENETİMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

4.3 KESİN HESAP VE GENEL UYGUNLUK BİLDİRİMLERİ 

5.ÖNERİLER (Orta vadeli harcama modeli ile bağlantılı)
 

1.Kamu gelirleriyle finanse edilen faaliyetlerden bir bölümü yıllar itibariyle (fonlar, döner sermayeler, özerk kuruluşlar....) Genel Bütçe dışına çıkmış, bütçenin birlik ve genellik ilkesini önemli ölçüde bozulmuş, bütçe kapsamı daralmış, bu faaliyetlerin makro ekonomik etkilerini değerlendirme ve denetleme imkanı ortadan kalkmıştır.

Devlet bütçesi anlayışının temelinde yatan bütçe hakkı ilkesi ile ilişkilendirilerek TBMM'nce müzakere ve kabul edilen "Konsolide Bütçe"nin; kamu ağırlıklı tüm kuruluş ve kurumların birbirleri arasındaki nakit akımlarının netleştirilmesi yoluyla elde edilecek bir "Konsolide Kamu Bütçesi" düzenlenmesinin, mali sisteme saydamlık kazandırılması yasama organınca onaylanan gereken asıl bütçe olması gerekir.

2.Uygulamada ki siyasi sorumluluk, yönetsel sorumluluk ve mali sorumluluk kavramlarının ve sınırlarının tartışılması ve netleştirilmesi gerekir. 

3.Bir mali yıl içinde devlet daireleri tarafından yerine getirilecek ana fonksiyonları ve bu fonksiyonların yerine getirilmesiyle gerçekleştirilecek hedefleri belirten bir bütçe sınıflandırması olan Program Bütçe Sistemi 1973 yılı Bütçe Kanun Tasarısı ile uygulamaya konulmuş, ancak sistemin en önemli unsuru olan analitik işlem safhası ile etkin ve anlamlı bir performans değerleme ve denetimine imkan verebilecek yöntem geliştirilememiştir. 

4.Bütçe tasarıları Hükümet tarafından hazırlanarak TBMM'ne sunulduktan sonra incelenmek üzere Plan ve Bütçe Komisyonuna gönderilmekte bu yolla bütçe projesinin, hükümetin öngörüllerine ve teklifine uygun şekilde onaylanması olanağı sağlanmaktadır. Parlamenter denetimin gerçekleşmesi gereken ve yasal çerçevesinin hazırlanacağı ana platform Plan ve Bütçe Komisyonu olması gerekmektedir. Uygulamada iktidar partilerinin üyelerinin çoğunlukta olması, komisyonun iş yükünün öngörülenden fazla olması ve bütçelerin sunumunda gerekli olan mali raporlama sisteminin olmaması gibi nedenlerle Komisyon çalışmaları beklenen etkinlik düzeyinde gerçekleşmemektedir. 

5.Ek Bütçe Kanun Tasarıları veya çeşitli kanunların verdiği yetki çerçevesinde hükümetlerin ödenek kaydetme imkanına sahip olması başlangıç ödeneği ile yıl sonu ödenekleri arasında büyük sapmalara neden olmaktadır.Bütçelerin başlangıç hedefleri ile yıl sonu gerçekleşmeleri arasında büyük sapmalar olması bütçelerin samimiyetini ve güvenilirliliğini etkilemektedir.

6.Sayıştay bir yüksek mali denetim organı olarak bütçenin uygulanması sırasında TBMM'nin yapması gereken denetlemeyi onun adına düzenlediği Sayıştay Raporları aracılığı ile gerçekleştirmektedir. Sayıştay Yasasının 25, 28, 32, 87, 88 ve EK 10. uncu maddelerinde Sayıştay'ın çeşitli konularda TBMM'ne raporlar sunması öngörüldüğü halde bu maddelerin işlerliğinin olmadığı görülmektedir. 

7.Denetime esas olmak üzere hazırlanan Kesin Hesap Kanun Tasarıları ve Genel Uygunluk Bildirimi'nin doğru ve açıklayıcı bilgileri içermesi gerekir. Geçmiş bütçe uygulamasının denetimine esas olmak üzere hazırlanan bu belgelerin yetersizliğinden yapılan hizmetlerin ne derecede gerçekleştiği, sapma varsa nedenleri görülememekte ve başlangıç ödeneklerinin aşılma nedenleri tesbit edilememektedir.

8.TBMM'nin bütçe denetim sürecinde etkinliğini azaltan bir diğer uygulama da tamamlayıcı ödeneğe gidilmesidir. Kesin Hesap Kanun Tasarılarının onaylanması ile ödenek üstü harcamaların surumluluğu kapatılmış sayılmakta, tamamlayıcı ödeneklerin onaylanması bir anlamda yasama organının kendisine verdiği yetkiyi ödenek üstü harcamalar yaparak aşan Hükümetleri ibra etmesi anlamına gelmektedir.

9.Yasamanın Kamu Ekonomisinin Finansmanında iç borçlanmanın kullanımı yetkisini yürütmeye devretmesi, bütçe hakkını ve kaynak tahsisi sürecindeki ağırlığını kaybetmesine neden olmaktadır.