Tartışılması Düşünülen Konular

İnternet Kaynakları

E-Posta: oik72@oik8.dpt.gov.tr

Raportör

Üyeler
 
 

EMİNE KIZILTAŞ 

GÜLAY G. ŞENESEN 

HAKKI HAKAN YILMAZ

BAYRAM BARUN

          VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlık çalışmaları uyarınca, Kamu Mali Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması ve Mali Saydamlık Özel İhtisas Komisyonunun, Orta Vadeli Harcama Sistemine Geçiş (Çok Yıllı Bütçe Uygulaması) Alt Komisyonu Erdoğan Küçük Başkanlığında, Raportör Burak Deste, Üye Bayram Barun, Üye Aziz Konukman, Üye Emine Kızıltaş, Üye Önder Yeğen ve Üye Hakkı Hakan Yılmaz’ın da hazır bulunmaları ile 14 Aralık 1999 tarihinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı 11. Kat Toplantı Salonunda saat 10:00’da toplanmış, toplantıya iş yoğunluğu sebebi ile şahsen katılamayan Üye Prof. Dr. Gülay Günlük Şenesen yazılı olarak görüş bildirmiştir. Anılan toplantı sonucunda alt komisyonumuz çalışmalarına esas teşkil edecek aşağıdaki çalışma planı üzerinde mutabakata varmıştır.
 
 

          1. Orta vadeli harcama sisteminin daha yakından tanınması amacı ile Dünya Bankası uzmanı Şerif Sayın, Washington Üniversitesi profesörü Murat Tarımcılar ve Planlama Uzmanı Hakkı Hakan Yılmaz’ın bir Dünya Bankası projesi kapsamında yapmış oldukları ve bütçe süreçlerini konu alan bir model çalışması incelenmiştir. Sistemin başlangıcından sonucuna kadar geçen sürecin üyeler tarafından daha iyi anlaşılması yolunda gerekli bilgilendirmede bulunulmuştur.

          2. Bir yıl için hazırlanan bütçelerin kamusal politikaların kapsamlı bir şekilde belirlenmesi, stratejik önceliklerin bu çerçevede sıralanması ve bu önceliklerin bütçe araçları yoluyla uygulamaya dökülmesinde yetersiz kalmakta olduğu tesbiti yapılmışdır. 

          3. Orta vadeli harcama sistemi (MTEF), karar alıcıların orta vadedeki harcama limitlerini öngörmelerine yardımcı olan ve bu limitlerin orta vadedeki harcama politikaları ve maliyetleri ile ilişkilendirmesine imkan veren kamu harcama programlarını geliştirmeye yönelik bir süreç olarak tanımlanmış. Sürecin temelde üç yapı üzerine kurulmuş olduğu üzerinde durulmuştur;

a) makroekonomik yapıyla tutarlı bir şekilde kamu harcamaları için ayrılabilecek toplam 
    kaynağın yukarıdan aşağıya (top-down) doğru tahmin edilmesi,

b) hem var olan ve hem de yeni uygulanacak olan politikaların maliyetlerinin aşağıdan 
    yukarıya doğru tahmin edilmesi,

c) ve toplam kaynaklarla bu maliyetleri ilişkilendiren bir işleyiş.

          6. Kamu mali yönetiminde önemli aşamalar kaydetmiş olan Yeni Zelanda örneği bu anlamda incelenmiş, sözkonusu ülkenin 5 ana kanun çıkararak kamu mali yönetiminde temel prensipleri belirlediği ve en önemlisi hesap verme sorumluluğunu getirdiği ifade edilmiştir. Mevut mali yapıda kamu kesimindeki hesap verme sorumluluğunun biçimsel olmaktan öteye gidemediği (sadece saymanların sorumlu tutulması gibi) hususu gündeme getirilmiş ve süreç içindeki tüm aktörleri kapsayan bir hesap verme zorunluluğunun (accountability) getirilmesi gerektiğinden bahsedilmiştir.

          7. Türkiye’de kamu kesiminin toplam büyüklüğünün tek elden kontrol edilememesinin nedenleri (fonlar sistemi, döner sermaye uygulamaları) spesifik örnekler ile tartışılmış, komisyon çalışmalarında bütçe üzerindeki çalışmaların tüm kamu kesimini kapsamasının gerekliliği konusunda mutabık kalınmıştır.

          8. Başarılı bir orta vadeli harcama sisteminin oluşturulması için gerekli olan koşullar kısaca tartışılmış bu anlam şu konular üzerinde durulmasına karar verilmiştir:

A. Politik Taahhüt ve Kararlılık; 

    Harcamaların yeniden yapılandırılmasında zor kararların alınması ve onlara uyulması için 
    en yüksek siyasi düzeyde politik destek ve kararlılık olması. Politik destek ve kararlılık 
    özellikle alınan kararların uygulanabilmesi ve belli bir dönem sonunda kendisinden 
    beklenen sonuçların alınabilmesi açısından kaçınılmazdır. Kuşkusuz yapılan 
    düzenlemelerden verim alınabilmesinin ön koşulullarından bir taneside, mali yönetim 
    kurumlarındaki istihdam kararlarının siyasi temellerden çok liyakat ve nitelik temeline 
    dayanması, yetki ve sorumluluk kavramlarının birlikte tanımlanması ile mümkün olabilecektir.

B. BütçeKapsamı Bütçesel Faaliyetlerin Tümünü Kapsamalı; 

     Bütçe mutlaka hükümetin bütün mali işlemlerini kapsayacak bir yapıda olmalıdır . 
     Bu anlamda orta vadeli harcama sistemi kamu sektörünün tümünü kavrayan kapsamlı 
     bir yapıyı yansıtmalıdır. Bütçe birliğini bozan tüm faaliyetler mümkün olduğunca kaldırılarak, 
     kamusal alanda gerçekleşen ve kamu kaynaklarını kullanan faaliyetler orta vadeli 
     harcama sistemi süreci içinde yer almalıdır.

C. İyi Hazırlanmış Makroekonomik Politikalar; 

    İyi bir şekilde hazırlanmış olan makroekonomik analiz ve tahminlere orta vadeli harcama 
   sistemine temel teşkil etmesi nedeniyle öncelikle ihtiyaç duyulmaktadır. Ülke çok iyi bir 
   makroekonomik yönetime mutlaka sahip omalıdır. Çünkü OECD ülke deneyimlerinin 
   gösterdiği, politik ve ekonomik bir istikrarın olmadığı bir ekonomik yapıda orta vadeli 
   harcama sistemi’nin etkin bir şekilde uygulanabilmesi ve kendinden beklenen sonuçları 
   sağlaması daha güç olmaktadır.

D. Politika Kararlarını Maliyet Sonuçlarıyla Sınırlama İsteği; 

    Ortaya çıkaracağı mali sonuçlarıyla birlikte bütçe süreci dışında alınan kamusal politika 
    kararlarının sınırlandırılması isteği olmalıdır . Temel amaç orta vadeli harcama sistemi 
    uygulamasında disiplini sağlamaktır.

E. Sonuçların Raporlanması ve Saydamlık; 

     Kamusal politikalarla ilgili kararların alınması ve bunların uygulanması sonucunda elde 
     edilen sonuçların raporlanması ile ilgili olarak yapılan uygulamalar geliştirilmelidir . 
     Hükümetlerin sorumlu bir mali yönetimin gerektirdiği şekilde mevcut kanunlardaki 
     düzenlemelere uyup uymadıkları ve ekonomik rasyonalitenin gerektirdiği kararları 
     zamanında ve yerinde alıp almadıklarının kamuoyu tarafından denetimi bu raporlar 
     yoluyla olmaktadır. Yine uygulamacı bakanlıkların ve kurumların faaliyetlerinin 
     ekonomik sonuçları iyi hazırlanmış ve belli bir teknik temele oturtulmuş mali raporlar 
     ile anlaşılabilir. 

     Kaynak kullanım sürecindeki faaliyetlerin sonuçlarının doğru ve anlaşılır bir şekilde 
     kamuya aktarılması özellikle orta vadede toplumsal bilincin oluşturulması açısından 
     önem taşımaktadır. Etkin bir raporlama ve bilgilendirme sistemi rollerin ve 
     sorumlulukların daha iyi anlaşılmasına, gerekli iç ve dış denetimlerin etkin bir şekilde 
     yapılmasına yol açacaktır. Yine burada parlamento adına denetim yapan bir ulusal 
     denetim organı ile teknik bağımsızlığı olan bir istatistik biriminin varlığı üretilen bilgilerin 
     ve raporların doğruluğunun, güvenilirliğinin sağlanması açısından önemli olmaktadır.